De Katharen

De katharen. Tussen werkelijkheid en fictie

Verschenen najaar 2017 bij Amsterdam University Press

katharen

 

 

 

 

 

 

 

Inhoud

Hoofdstuk I. Het begin, ketters van ca. 1000 tot ca. 1150

Probati sunt esse Manichaea

De rusticus Leutard

Leutard slaat het kruis kapot

Manicheeërs in Orléans

Ware katholieken

Besluit

Hoofdstuk II. De Gregoriaanse kerkhervorming

Pauzen, kloosters en leken

De Gregoriaanse kerkhervorming

De investituurstrijd

Ontwikkeling van de zeven sacramenten en de theologie

Nog steeds manicheeërs

Of kerkhervormers?

Besluit

Hoofdstuk III. De eerste katharen

Begripsbepaling

Ketters of katharen in Keulen?

Bernardus van Clairvaux over de ketters in Keulen

Textores in Reims, 1157

Sermones tredicem contra haereticos

Hildegard von Bingen, ca. 1160-1170

De kerk in actie

Katharen of waldenzen in Lombers, 1165?

St.Félix-de-Caraman en pope Nicetas

Toulouse. Graaf Raymond V

Alanus ab Insulis: twee principes = twee goden

Besluit

 Hoofdstuk IV. De kruistocht tegen de katharen

Occitanië

De uitbarsting nabij

De bom ontploft in Béziers

De Montségur

Montaillou

Guilhem Bélebaste: de laatste parfait

De laatste katharen: de grotten van Ussat-le-Bains en Lombrives

Besluit

Hoofdstuk V. Ketters en katharen in de Lage Landen

Vlamingen, Hollanders en Friezen

Ketters in Vlaanderen

Graaf Philips van Vlaanderen

De inquisitie in Vlaanderen

Een bisschop van Kamerijk

De pauselijke inquisiteur

Vlamingen op kruistocht tegen de katharen

Friezen in Occitanië

Besluit

Hoofdstuk VI. De kathaarse bronnen

Inleiding

De Interrogatio Iohannis       

De Visio Iesaia          

Een rechtvaardiging van de kerk van God

Een glosse op het Onze Vader

Het ritueel van Het Gebed en het Ritueel van het consolamentum

Het Liber de duobus principiis

Hoofdstuk VII. De leer – Het dualisme

De historie

Ontologisch, kosmisch en eschatologisch dualisme

Het ontologische gematigde dualisme

Het kosmische gematigde dualisme

Het eschatologische gematigde dualisme

Het ontologische radicale dualisme

Het kosmische radicale dualisme

Het eschatologische radicale dualisme

Een dynamisch godsbeeld

Conclusies

Het klassieke gnostieke dualisme

Besluit

Hoofdstuk VIII. De leer – het docetisme

De preek van Bélibaste

Het breken van het kruis

Protest tegen de kruisverering en de sacramenten

De eerste docetisten – de katharen

Kruisdood en opstanding in de hemel

Kruisdood en opstanding op aarde

Het docetisme in de klassieke gnostiek

Besluit

 Hoofdstuk IX. De leer – reïncarnatie ?

Inleiding

De katholieke polemisten

Bevindingen

De kathaarse geschriften

De inquisitieverslagen

Reïncarnatie en zielsverhuizing

Het kathaarse mensbeeld

Het mensbeeld van Thomas van Aquino

Zintuiglijke kennis versus bovenzinnelijke kennis

 Besluit

Hoofdstuk X. De praktijk – Hemelreizen en inwijding

Gnostieke hemelreizen?

Mystieke hemelreizen

De Interrogatio Iohannis

Het corpus spiritualis

Inwijdingstechnieken

Mystieke en kathaarse inwijding

De immanente en de transcendente God

Besluit

 Hoofdstuk XI. De praktijk – Leven en werken

Geheime bijeenkomsten?

De kathaarse kerkorganisatie

De burchten – de Montségur

De domus

Zijn de katharen vredelievend?

Besluit

 Hoofdstuk XII. De inquisitie

De vroeg-middeleeuwse rechtspraktijk

De bisschoppelijke inquisitie

Ontwikkeling kerkelijke rechtspraak tot midden twaalfde eeuw

Het einde van het godsoordeel

Het ontstaan van de inquisitie

Op weg naar de pauselijke inquisitie

De inquisitie aan het werk

De straffen

Het dader perspectief – Bernard Gui

Besluit

Hoofdstuk XIII. Manicheeërs, paulicianen, bogomielen, katharen

De transmissie van het dualisme naar Europa

De paulicianen

De bogomielen

De manichese connectie

Het manichese dualisme

De manichese christologie

Besluit

Hoofdstuk XIV. Neo-katharisme: Katharen, graal en tempelieren

Tussen geloof en ratio

De derde weg

Richard Wagner – de graal

Neo-tempeliers

De ‘derde weg’ der katharen

Otto Rahn, Antoine Gadal en Deodat Roché

Lady Caithness

Een gemeenschappelijke esoterische traditie?

De graalliteratuur

Jozef van Arimathea

De Queste del Saint Graal

De Parzival van Wolfram von Essenbach

De tempeliers

De vervolging van de tempeliers

Besluit

 

Contact

John van Schaik
Hendrik Consciencestraat 9
B-8530 Harelbeke
België
Tel. (0032)(4)76092195
johnvschaik@skynet.be

John van Schaik

Dr. John van Schaik is afgestudeerd op middeleeuwse mystiek en gepromoveerd op de katharen en de manicheeërs. Hij heeft veel gepubliceerd over gnostieke, mystieke en esoterische onderwerpen.

Esoterie

Het begrip esoterie staat voor het geloof in een kenbare geestelijke wereld die invloed heeft op de zichtbare wereld en andersom. Er is geen scheiding tussen stof en geest (monisme). De mens (mikrokosmos) beïnvloedt de geestelijke wereld (makrokosmos) en andersom.

Back to Top