Mystiek

Mystieke hoogtepunten

De mystiek in de christelijke Middeleeuwen is een van de uitingsvormen van ‘de ontdekking van het individu’. Zoals de scholastiek een andere uiting is. Tussen ca. 1200 en ca. 1500 gaan geloof en weten nog hand in hand. Maar hoe meer geloof en weten uit elkaar raken, hoe minder de voorwaarden voor de mystiek aanwezig zijn. In dit hoofdstuk geven we een kort overzicht van deze ontwikkeling.

Deel I: Bernardus en Hildegard
In 1147 schrijft Hildegard van Bingen (1098-1179) een brief aan Bernardus van Clairvaux (1090-1153). Zij vraagt aan Bernardus wat zij toch moet met haar visioenen:

O, eerbiedwaardige vader, gij die zo wonderbaarlijk hoog staat in aanzien en in goddelijke kracht…ik vraag u vader, in naam van de levende God, hoor mij aan. Ik maak mij grote zorgen over het vermogen tot zien, dat zich in mijn geest openbaarde.…Goede lankmoedige vader, ik richt mij tot u en tot de krachten van uw geest, opdat u mij zegt of u wilt dat ik dit alles openbaar zal maken ofwel dat ik erover zal zwijgen?

Meer nog dan de paus is Bernardus de geestelijke autoriteit in de Middeleeuwen. Hij schrijft kort en zakelijk terug:

Wij verheugen ons met u over de genade Gods die in u is. Wij dringen erop aan en manen u dat ge deze genade als zodanig zult erkennen en u daar met volledige overgave en deemoed op in zult stellen.

Bernardus heeft enkele van de visioenen van Hildegard gelezen en ze goed bevonden. Het zijn waarlijk goddelijke openbaringen. Het is het startsein voor de carrière van Hildegard als een nieuwe profetes, alom erkend als ‘de sibylle van de Rijn’.

Bernardus is een veelzijdig en controversieel man. Hij zorgt ervoor dat de kersverse Cisterciënzer kloosterorde spectaculair groeit. Hij adviseert bij het ontwerpen van de orde-regel voor de tempelieren. Maar tegelijkertijd schroomt hij niet om de scholasticus Abeleardus (1078-1142) genadeloos aan te pakken. Hij predikt de (tweede) kruistocht en trekt ten strijde tegen de ketters in Zuid-Frankrijk. Net als Hildegard overigens in het Rijnland. Maar bovenal is Bernardus de inaugurator van de middeleeuwse mystiek. Dat doet hij onder meer in een brief aan zijn vriend Guigo, abt van het Karthuizerklooster La Grande Chartreuse in de Vogezen (die van de film Into the great Silence).

De brief aan de Kartuizers
In zijn brief aan Guigo ontwerpt Bernardus de mystieke opgang in drie stadia van de slaaf, de huurling en de zoon. De slaaf is iemand die afhankelijk is van zijn begeerten en ego. Hij heeft zich van God afgewend en zich op zichzelf gericht. De huurling heeft zich al wel naar God gekeerd maar uit eigenbelang. Alleen de zoon is een vrij mens omdat hij een is geworden met God. Hij leeft naar het ‘niet ik, maar Christus in mij’ van Paulus:

Er zijn mensen die God loven omdat Hij machtig is, andere, die Hem loven omdat Hij goed is voor hen; en ook zijn er, die Hem loven, omdat Hij eenvoudigweg goed is. De eersten zijn slaven, zij vrezen voor zichzelf; de anderen zijn huurlingen, die voor zichzelf begeren; de laatsten zijn zonen, die enkel denken aan hun vader. Wie vreest of begeert, denkt aan zichzelf. Alleen de liefde van de zoon is onbaatzuchtig.

Eerst dus bemint de mens zichzelf om zichzelf, want hij is vleselijk en kan niets genieten buiten zichzelf. Als hij dan ziet, dat hij niet door zichzelf kan bestaan, begint hij door het geloof God te zoeken en Hem te beminnen, omdat hij Hem nodig heeft. Op deze tweede trap bemint hij dus God, maar nog in zijn eigen belang, niet om God zelf. Doch wanneer de mens, door eigen nood gedreven, begonnen is God te dienen en dikwijls met God om te gaan door te overwegen, te lezen, te bidden en te gehoorzamen, laat God zich in vertrouwelijke omgang zoetjesaan en als het ware ongemerkt kennen. Dan proeft de mens, hoe zoet de heer is en zo gaat hij over tot de derde trap, waarop hij God niet meer om eigen voordeel liefheeft, maar om God.

Voor het volledige artikel klik hier.

 

 

 

Contact

John van Schaik
Hendrik Consciencestraat 9
B-8530 Harelbeke
België
Tel. (0032)(4)76092195
johnvschaik@skynet.be

John van Schaik

Dr. John van Schaik is afgestudeerd op middeleeuwse mystiek en gepromoveerd op de katharen en de manicheeërs. Hij heeft veel gepubliceerd over gnostieke, mystieke en esoterische onderwerpen.

Esoterie

Het begrip esoterie staat voor het geloof in een kenbare geestelijke wereld die invloed heeft op de zichtbare wereld en andersom. Er is geen scheiding tussen stof en geest (monisme). De mens (mikrokosmos) beïnvloedt de geestelijke wereld (makrokosmos) en andersom.

Back to Top